Wandelroute Noord-Holland 16 km.
Ze houden van stevige wandelingen: André van der Leij en Pim Weeda. André is duinconsulent en Pim is natuurgids, woonachtig in het Hargergat. Samen hebben ze al een wandelrouteroute uitgestippeld en nemen me wandelend mee met verhalen over oude en jonge duinen en een stukje waterstaatsgeschiedenis. Het rondje door de polder kan ook goed gefietst worden na een kortere wandelroute.
Rond het Hargergat
We starten bij de Bokkesprong in Groet. Daar stopt de bus uit Alkmaar; ook is er beperkte parkeergelegenheid. We volgen de Heereweg en zien aan onze linkerkant de duinrel die onder de weg doorstroomt en uitmondt in de Hargervaart. We lopen over de Oude Heereweg en zien aan de rechterhand bouwactiviteiten: ‘Een kleine camping, waar nu recreatiebungalows gebouwd worden. Hebben we niet tegen kunnen houden’, verzucht Pim. We gaan linksaf het duin op en komen na 200 meter bij het Camperpad dat we naar links volgen. Vanaf dit duinpad hebben we van bovenaf uitzicht op het Hargergat. ‘Kijk eens: allerlei nieuw gevormde paden door het duin gemaakt door struinende recreanten en bewoners’. André spreekt een vrouw aan met een loslopende hond op een niet officieel pad en probeert haar uit te leggen waarom dat schadelijk is voor de natuur.
Het Hargergat is een oude zandafgraving op de overgang van de Schoorlse duinen naar de Harger- en Pettemerpolder. Het kalkarme duinzand was een geliefde grondstof voor glasproductie en keramiek. Al in de zestiende eeuw is er al op grotere schaal zand uit de duinen gehaald bij Hargen, waardoor onder meer het Hargergat ontstond. Via de trekvaart kon het zand afgevoerd worden. Het zand werd gebruikt als ophoogzand of om waterwegen te dempen. Maar het fijnzand, dat vooral bestaat uit kwartskorreltjes met weinig andere mineralen, werd ook geëxporteerd naar Engeland, voor gebruik in de glasindustrie. Mogelijk is het Schoorlse zand zelfs gebruikt voor het vervaardigen van Wedgwood porselein. Ook werden er plaatselijk stenen van gebakken, met een haast witte kleur. Door het steeds verder afgraven, ontstond er een gat in de duinen, waar grondwater aan het oppervlak kon komen. Dit grondwater is zeer schoon en van goede kwaliteit waardoor de Klimopwaterranonkel hier voorkomt. In latere eeuwen zijn een aantal duintoppen achter het Hargergat afgegraven en is het zand afgevoerd via de Hargervaart. Veel schilders hebben het Hargergat vastgelegd waaronder Graadt van Roggen en Harrie Kuijten, waarvan hier één van zijn Hargergatschilderijen:
Pirolavallei en Loopduinen
We wandelen verder langs het Camperpad en kijken naar rechts uit over de Pirolavallei. Deze is in de twintigste eeuw ontstaan door afgraving van een hoog duin. We komen restanten asfalt tegen in het duin; hoe dat komt? ‘Hier heeft een tijdelijke asfaltcentrale gestaan: er was veel asfalt nodig om de Schoorlse duinen te versterken en op Deltahoogte te brengen. Bij de Watersnoodramp in 1953 was de dijk bijna doorgebroken en dijkversterking was nodig; natuurbelangen waren ondergeschikt’. De toon van André is berustend. Hij wordt weer enthousiast bij een heideveld: ‘Opvallend is de hoeveelheid duinheide in het gebied. In het open duin komen struikheide, dopheide en kraaiheide voor. Het kalkarme zand is hiervoor een voorwaarde’.
Pirolavallei
We slaan het eerste pad rechtsaf en lopen door tot we bij een fietspad komen en slaan dan linksaf naar het voetpad ernaast. Na ca 250 meter steken we het fietspad over en volgen het pad schuin naar rechts, bij het volgende voetpad slaan we rechts af. Bij de vijfsprong neem je het eerste voetpad links; dit wordt steeds smaller en voert je langs de loopduinen. Volg het voetpad naar rechts. Je kan ook dwars door het dagrecreatieterrein de Hargerplas lopen naar de kale loopduinen, die steek je over en zo kom je op het voetpad langs de loopduinen naar het parkeerterrein van Hargen aan Zee. De loopduinen zijn ontstaan nadat in 2006 een stuk dennenbos gekapt en ‘met wortel en al gerooid’ als compensatie voor een project in de duinen bij Petten. André heeft een serie foto’s waarop de veranderingen in de tijd met metershoge verschillen goed zichtbaar is. Vlak bij de parkeerplaats komen we grote groepen honden tegen: een populaire plek voor hondenuitlaatservices die met busjes aankomen. Vanaf de grote parkeerplaats lopen we naar de strandopgang.
De lagune van Camperduin
Na de strandopgang (paal 27) ontvouwt zich een nieuw duinlandschap. Een opgespoten duinenrij met tussen de oude en nieuwe duinen een ondiep water, een lagune in verbinding met de zee.
‘Deze natuurlijke lagune, beschermd door de Hondsbossche Duinen, is een van de mooiste plekken aan de Noord-Hollandse kust. De lagune vormt een rustige, ondiepe binnenzee waar jong en oud kunnen genieten van water, strand en natuur. Perfect voor gezinnen, natuurliefhebbers en iedereen die houdt van ontspanning aan zee’. aldus de tekst van de Gemeente Bergen. ‘Er zijn twee horecagelegenheden en twee sportvoorzieningen gebouwd die jaarrond open zijn’.
André: ‘Het idee was een lagune net als in het Zwin in Zeeuws Vlaanderen. Maar deze ‘lagune’ slibt snel dicht met zand dat de zee constant met de vloed aanvoert. De lagune raakt meer dan ooit nu gevuld door het zoete grondwater dat van nature aan de voet van de duinen aan de zeezijde omhoog komt. Het is nu meestal meer brak dan zout en moet kunstmatig opengehouden worden’. Vanaf de strandopgang lopen we langs de voet van de duinen naar het Noorden. Als je langs het strand loopt moet je soms je schoenen uitdoen om door de verbinding te lopen (zie foto)
Strandopgang Camperduin
Na een kilometer, bij de strandopgang Camperduin (paal 28), kun je goed zien hoe de aanleg van de Hondsbossche duinen de kuststrook veranderd heeft. Kijkend naar het Zuiden zie je de lagune; bij een blik naar het Noorden zie je aan de zeezijde van de Oude Hondsbossche Zeewering de nieuw aangelegde Hondsbossche Duinen.
Hondsbossche Duinen
De Hondsbossche en Pettemer Zeewering is in 2015 versterkt met 30 miljoen kubieke meter zand. Een ‘Nature-based solution’ om de ooit ‘zwakke schakel’ langs de kust, de oude Hondsbossche Zeewering te versterken. Het dijklichaam is aan de landzijde nog steeds goed zichtbaar; de Hondsbossche Duinen liggen ervoor. De Hondsbossche en Pettemer Zeewering werd in 2004 aangewezen als een van de acht “zwakke schakels” van de Nederlandse kust. De lange termijn oplossing die in 2012 werd gekozen, bestond uit het opspuiten van vijfendertig miljoen kubieke meter zand voor de kust. De werkzaamheden namen drie jaar in beslag. Zo ontstonden de Hondsbossche duinen, een ‘Veiligheidsduin’. Hiermee veranderde de kering van een verharde dijk naar een breed strand met duinlandschap. De nieuwe kust erodeert echter veel harder dan verwacht, het zand van het strand wordt meegevoerd door de zee, waardoor er meer onderhoud nodig is dan bij aanvang kon worden ingeschat. Ook dit jaar is er weer 1,2 miljoen m3 zand aangebracht op de ondiepe vooroever om de kustlijn op zijn plaats te brengen en Noord-Holland beschermd te houden tegen de zee. Het grootste deel van de Hondsbossche duinen is natuurgebied met embryonale duintjes en strandbroeders die door een Groene Strand Community worden beschermd. De noordkant bij Petten en de zuidkant met de lagune van Camperduin heeft een recreatiebestemming. Zie ook: Natuur krijgt de ruimte in Hondsbossche Duinen – Stichting Duinbehoud
Door de Hondsbossche Duinen
Vanaf de strandopgang Camperduin kun je op verschillende manieren naar het Noorden wandelen: via het strand, op of onder de dijk of via het pad tussen dijk en duin. Wij lopen over het strand en steken bij paal 25 duin en dijk over om even naar de Putten te kijken: een bijzonder vogelparadijs (zie kader). We lopen verder 2,6 km noordwaarts en lopen dan via Strandslag Leiweg naar het wandelpad over de Oude Schoorlse Zeedijk.
De Putten
In De Putten verraden zowel plantenwereld als vogelwereld de sterke invloed van de zee, met zoutminnende vegetatie, een flinke meeuwen- en sternenkolonie. Die plassen ontstonden halverwege de 19e eeuw door het afgraven van klei, gebruikt om de dijken van de Hondsbossche Zeewering te verhogen en te verstevigen. In De Putten mengt zoet regenwater zich met het zoute zeewater. In dit brak water zit veel voedsel voor vogels.
Vooral in de winter zit het er vol met smienten, kolganzen en zeldzame dwergganzen. In het voorjaar scharrelen er kluut en tureluur rond. Ook broeden er op de eilandjes kluten en enkele grote sterns. De grote kolonie sterns van ca 3000 vogels is in 2023 gedecimeerd door de vogelgriep. In herfst doen lepelaars het gebied aan als tussenstop op hun grote trek naar Afrika en fourageren ze er in de zomer. Maar ook bijzondere overwinteraars kun je hier zomaar treffen, zoals de sneeuwgors of de zeekoet. Vanaf de dijk en vanuit de vogelkijkhut kun je de vogels in alle rust observeren. In het gebied vind je ook bijzondere planten die passen bij de overgang van zout naar zoet. Zulte, zeekraal en wilde selderij. De ziltige weilanden verschieten in augustus van kleur door de paarse zeeaster en de rode kleur van de zeekraal. Richting Camperduin wordt het water weer zoeter. Daar houden de duinen zoet regenwater vast.
De Oude Schoorlse Zeedijk
Deze grasdijk kronkelt om de vogelrijke Abtskolk, restant van een doorbraak in 1570 en later, evenals de Putten, gebruikt voor kleiwinning. De Verenigde Harger- en Pettemer Polder waar we nu op uit kijken, is nooit onderworpen geweest aan een ruilverkaveling. Het slotenpatroon en de slingerende dijkjes zijn door de monniken in de middeleeuwen aangelegd. Na ca. 2 km sla je rechtsaf, het bruggetje over en loop dan langs de Hargervaart, in de zomer vol met pleziervaart: een geliefde plek om met een motorboot vlak bij het strand te komen. Weinig herinnert nog aan de tijd dat via deze vaart het zand uit de duinen bij Hargen met schepen werd weggevoerd. Waar de Hargervaart eindigt loop je verder door naar de Bokkesprong.
Je kunt ook kiezen voor de korte variant van de wandeling waarbij je via het Camperpad terug loopt naar vertrekpunt de Bokkesprong. Het rondje door de polder kan ook goed gefietst worden.
Verder lezen:
Alphons F.J. Leysen, Frans Nieuwenhuizen Oud Schoorl
Hargervaart SCO 1989-01 – Als de Hargervaart kon spreken
Linda Koopman De oude Abtskolk; Landschap Lezen: Tussen Duin en Dijk 2011
Tekst en foto’s: Gert van der Laan
