Afgelopen zomer nam de demissionaire minister voor Klimaat en Groene Groei Sophie Hermans een belabberd besluit over de aanlanding van energie van boven de Waddeneilanden. Zij koos ondanks verzet uit vele hoeken voor het aanleggen van een kabel onder de oostpunt van Schiermonnikoog en het Wad door. Een besluit met grote gevolgen voor de Waddennatuur. Nog steeds komen er nieuwe windparken bij in de Noordzee. Het belang hiervan staat niet ter discussie, maar de aanleg roept serieuze vragen op over de natuur in en boven de zee én voor de duinnatuur. De aanlanding van de energie in de kustzone en het verdere transport landinwaarts hebben gevolgen voor natuur en landschap. Waar staan Stichting Duinbehoud en andere natuurorganisaties in de discussies?
Nieuwe energie
Er zijn twee vormen van groene energie vanaf de Noordzee: elektriciteit en groene waterstof. Elektriciteit van windmolenparken wordt op zee omgezet van wissel- naar gelijkstroom. Via kabels en een ‘stopcontact op zee’ komt de stroom aan land. Vandaar gaat deze naar een landstation en een schakelstation om de stroom geschikt te maken voor het elektriciteitsnet en de afnemers: bedrijven en huishoudens
Groene waterstof, hoewel omstreden, kan belangrijk worden voor de industrie zoals de hoogovens van Tata in Wijk aan Zee. Tata is nu nog de grootste CO2-uitstoter van Nederland. Waterstof wordt op zee gemaakt door water met windenergie om te zetten in waterstof. Leidingen brengen de waterstof aan land. Groot voordeel op fossiele brandstoffen is dat bij gebruik van groene waterstof geen CO2 meer vrijkomt.
Op veel plekken langs de kust stuit de aanlanding van energie eerst op de duinen. De ingrepen die nodig zijn om de duinstrook te passeren hebben invloed op de duinnatuur.
Standpunt natuurorganisaties
Diverse natuurorganisaties waaronder Duinbehoud gaven voorjaar 2024 een verklaring uit over de problematiek (zie het bericht van 16-04-2024 op www.duinbehoud.nl). Zij steunen de transitie naar duurzame energie, maar riepen het Rijk op bij werkzaamheden natuurgebieden te ontzien en behoud van natuur en landschap als uitgangspunt te nemen in de planvorming. Meer en robuustere natuur is geen hindernis maar juist een oplossing voor klimaatverandering!
De natuurorganisaties stelden ook voorwaarden aan het proces: alle belanghebbenden tijdig informeren en betrekken. Het opzetten van een goede beleidsstructuur met onafhankelijke ecologische beoordeling en regionale regiegroepen is ook een belangrijke eis.
Verschillen per provincie
In Zeeland baart vooral het plan voor een kabelroute dwars door de Westerschelde grote zorgen. De Westerschelde is één van de laatste natuurlijke plekken waar een rivier uitmondt in een getijdengebied. Zandplaten en geulen moeten in beweging blijven, maar de aanleg van een zware kabel op de rivierbodem bedreigt die dynamiek.
In Zuid-Holland is de aanlanding iets minder spannend omdat deze voor een deel op de Maasvlakte zal landen. Een andere route staat gepland via binnenwateren naar schakelstations in Moerdijk en Geertruidenberg.
In Noord-Holland zijn er plannen voor aanlandingen in de Noordkop, bij Castricum of Egmond en bij IJmuiden. In Wijk aan Zee, waar al een installatie is gerealiseerd, hebben bewoners en organisaties waaronder Duinbehoud meegepraat (zie Duin 2023 nr. 4), maar er blijven zorgen voor natuur en bewoners. In deze provincie is ook een nieuwe hoogspanningsleiding van Noord naar Zuid nodig, met drie mogelijke routes. Een van de keuzetracés loopt langs de binnenduinrand: zeer bedreigend voor het kwetsbare landschap met name rond Bergen en Egmond. De aanleg zou moeten starten in 2030. Duinbehoud pleit voor een route meer landinwaarts.
‘The looming battle over Britains wind farms’
Ook aan de andere kant van de Noordzee woeden felle discussies. Op 3 januari 2025 schreef The Financial Times een alarmerend artikel over plannen in de natuurrijke kustprovincie Suffolk ten noordoosten van Londen. De kuststrook is een belangrijke route voor trekvogels en er zijn prachtige duingebieden.
Bij het dorpje Thorpeness wil Scottish Power elektriciteit aan land brengen met een omvormingsstation ter grootte van Buckingham Palace en een 138 kilometer lange transportlijn zuidwaarts naar Kent. De Engelse Vogelbescherming (Royal Society for the Protection of Birds, RSPB) maakt zich zorgen: “Het lijkt erop dat we de klimaatverandering willen aanpakken ten koste van de biodiversiteit.” Lokale groepen voeren actie voor een zorgvuldig planproces.
Terug naar Schier
In het Waddengebied gaat de discussie niet alleen over de duinnatuur, maar ook over de kwetsbare Waddenzee. De Unesco Werelderfgoedstatus komt in gevaar als economische activiteit weer de voorrang krijgt boven de natuur.
De discussie over de kabels van het windmolenpark Doordewind boven Schiermonnikoog naar de kust loopt al jaren. De elektriciteit is bestemd voor het Eemsgebied en daarvoor is reeds een scala aan routes verkend. In 2021 besloot kabinet Rutte III te kiezen voor de zogenoemde wantijroute onder de oostpunt van Schiermonnikoog en de Waddenzee door naar het Groningse Kloosterburen. Vandaar komt dan een bovengrondse leiding over landbouwgrond naar Delfzijl.
Na dit besluit kwamen zo ongeveer alle betrokken overheden in het Noorden – provincies, gemeenten en waterschappen – en tal van organisaties uit zowel de natuur- als de landbouwsector in beweging tegen het routeplan. Zij riepen de regering op te kiezen voor een bundeling van leidingen van diverse windparken via een mogelijke route ten oosten van Rottum en via de Eemsmonding. Niet alle tegenstanders delen dezelfde argumenten: de boerenorganisaties zijn vooral tegen vanwege de risico’s van verzilting van landbouwgrond bij de aanleg van de hoogspanningsleiding. Voor sommige partijen is de Werelderfgoedstatus het belangrijkste argument.
Strijd nog niet gestreden
Lang leek de kans reëel dat de natuur op en onder Schiermonnikoog de dans zou ontspringen. Tot het kabinet Schoof aantrad. In juli 2025 hakte minister Hermans de knoop opnieuw door. Zij koos tot verbijstering van velen alsnog voor de wantijroute met als belangrijkste argument dat deze sneller en minder gecompliceerd is dan de oostelijke opties. Burgemeester Ineke van Gent van Schiermonnikoog sprak van een heel slecht besluit: “Schiermonnikoog en de kwetsbare Waddenzee met haar prachtige natuur verdienen beter dan deze route.”
Er zijn nog heel wat besluiten te nemen over de aanlandingsplekken en het transport en de strijd om de natuur zoveel mogelijk te sparen is nog lang niet gestreden. Stichting Duinbehoud volgt de discussies nauwgezet en speelt waar mogelijk een rol in de lokale en regionale planprocessen.
Tekst: Rien Cadrol, Rien is redactielid van Duin en bestuurslid van Stichting Duinbehoud
Dit artikel verscheen in Duin. Wil je meer weten over de ontwikkelingen langs de Nederlandse kust? Word donateur en ontvang Duin voortaan elk kwartaal. Of vraag een proefexemplaar aan.
