Alle eigenaren van katten zijn ermee bekend. Katten vangen muizen en vogeltjes. Dat is zielig voor de muis en het vogeltje. Ook in natuurgebieden kunnen (loslopende) katten een probleem vormen. Zij verstoren de broedvogels en vangen jonge vogeltjes, muizen en andere dieren. Als eigenaar van een kat kunt u meehelpen om dit probleem op te lossen. Bijvoorbeeld door uw kat te voorzien van een chip en hem of haar ‘s nachts binnen te houden.
Een jager in een kwetsbaar landschap
Wie door de Nederlandse duinen wandelt, ziet vooral rust: helmgras dat zachtjes meedeint in de wind, vogels die vliegen en konijnen die wegschieten. Maar achter dat rustige decor speelt zich een minder zichtbaar verhaal af. Een verhaal waarin een geliefd huisdier, de huiskat, een onverwachte rol kan spelen. Dat katten van nature jagers zijn, weet iedereen wel. Maar hoe groot hun invloed kan zijn in een kwetsbaar natuurgebied zoals de duinen, is voor veel mensen minder bekend. Internationaal onderzoek laat zien dat katten wereldwijd meer dan tweeduizend verschillende soorten dieren vangen. In Nederland laten onderzoeken zien dat katten hier onder andere veldmuizen, woelmuizen en ook de beschermde noordse woelmuis eten.
Ook vogels zijn kwetsbaar. Vooral soorten die op de grond broeden, zoals de graspieper, veldleeuwerik en tapuit, lopen het risico om door katten te worden gepakt. Zelfs wanneer een kat geen prooi vangt, kan zijn aanwezigheid al gevolgen hebben. Katten zorgen namelijk ook voor verstoring: vogels verlaten vaker hun nest, zoeken minder naar voedsel en verplaatsen zich naar plekken die eigenlijk minder geschikt zijn. Verstoring is een subtiel proces, maar in een landschap waar soorten al onder druk staan, kan zo’n subtiel effect het verschil maken tussen een succesvol broedsel of niet.
Wat beheerders en vrijwilligers dagelijks zien
Stichting Duinbehoud heeft een verkennend onderzoek uitgevoerd naar loslopende katten in de duinen. In 19 Nederlandse duingebieden zijn beheerders en vrijwilligers geïnterviewd. Zij geven aan dat in vrijwel alle onderzochte gebieden katten worden gezien. Soms lopen katten zichtbaar door het duin, maar vaak verraden vooral hun uitwerpselen hun aanwezigheid. De dieren duiken op langs de binnenduinrand, in open duinen en op plekken waar veel voedsel te vinden is. Bijvoorbeeld plekken waar veel konijnen leven. Af en toe wordt er zelfs een kat gezien met een konijnen of vogel in zijn bek.
De geïnterviewden zien verschillende soorten katten. Huiskatten blijven meestal dicht bij dorpen of steden en gedragen zich tam. Verwilderde katten zijn schuw, worden vooral diep in het duin en gezien en hebben soms een ruiger uiterlijk. Daarnaast zijn er katten die worden achtergelaten op campings. Ook deze katten kunnen gaan zwerven en uiteindelijk verwilderen.
Hoe groot het probleem is, verschilt per gebied. Op de Waddeneilanden is de invloed van katten groter, omdat hier geen andere roofdieren voorkomen die op de grond jagen, zoals vossen en marters. Op het vasteland komen die wel voor, maar ook daar wordt de kat gezien als een niet-inheemse jager die eigenlijk niet thuishoort in het duin.
Praktijkvoorbeelden uit het duin
Texel is één van de weinige gebieden waar structureel beheer wordt uitgevoerd tegen katten. Daar wordt ieder jaar een intensieve vangactie gehouden die zes weken duurt. Met vangkooien proberen beheerders zoveel mogelijk katten weg te vangen. De kooien worden dagelijks gecontroleerd, zodat de dieren nooit lang vastzitten. Zodra een kat is gevangen, wordt gekeken of hij gechipt is. Eigenaren van gechipte katten krijgen twee weken de tijd om hun kat op te halen. Als niemand zich meldt, dan gaat de kat, net als de ongechipte dieren, naar een asiel in Friesland. Hier wordt geprobeerd de dieren te socialiseren en een nieuw thuis te geven. Uit de vangacties blijkt dat er elk jaar weer katten in het duin rondlopen. Veel de van gevangen dieren blijkt bovendien niet gechipt. Hierdoor is het niet te achterhalen waar ze vandaan komen.
Ook op Schiermonnikoog wordt gewerkt aan een aanpak tegen verwilderde katten. Daar is in mei een actieplan opgesteld om de kattenpopulatie terug te dringen. Het plan richt zich op het voorkomen van nieuwe instroom van katten en het in kaart brengen van het aantal dieren en het voorbereiden van een vangacties in de winter van 2026-2027.
Wat kunt u als katteneigenaar doen?
Veel katteneigenaren weten niet dat hun kat in de natuur schade kan veroorzaken. Gelukkig zijn er eenvoudige manieren om dat te beperken, zonder dat uw kat iets tekortkomt. Katten zijn vooral ’s nachts actief, waardoor ze in die uren sneller op jacht gaan. Door uw kat ’s nachts binnen te houden, verkleint u de kans dat de kat diertjes vangt. Een afgeschermde tuin kan daarnaast ook een veilige buitenruimte bieden.
Het vermaken van u kat helpt om het jachtgedrag te verminderen. Uit onderzoek blijkt dat dagelijks vijf tot tien minuten spelen al zorgt voor minder jachtgedrag. Speelgoed, krabpalen en voerpuzzels helpen om uw kat voldoende uitdaging te geven. Daarnaast laat onderzoek zien dat katten die een hoogwaardig, graanvrij dieet met veel vlees krijgen, minder geneigd zijn om op jacht te gaan.
Tot slot is het chippen van uw kat belangrijk. Een gechipte kat die verdwaalt, kan snel worden teruggevonden en weer worden herenigd met zijn eigenaar. Dat voorkomt dat huiskatten eindigen in het asiel.
Samen zorgen voor de duinen
De Nederlandse duinen behoren tot de meest bijzondere landschappen van het land, maar ze zijn ook kwetsbaar. Katten kunnen daar onbewust schade veroorzaken door het jagen op dieren en door verstoring. Door bewust om te gaan met onze huisdieren en het toepassen van gerichte maatregelen in het duin, kunnen we ervoor zorgen dat de duinnatuur beschermd blijft.
Afgelopen maanden heeft Zoë de Rijk, student Hogeschool Inholland, een onderzoek uitgevoerd naar katten in de duinen. Zij heeft diverse beheerders en duinconsulenten geïnterviewd en verslag gedaan van hun ervaringen.
