Bier: gemaakt van gist, granen, hop. Maar vooral water. In Haarlem waren veel brouwerijtjes. Via de Brouwersgracht voerde men duinwater uit de Brouwerskolk aan. Er loopt nog steeds een leuk pad onder spoor en snelweg door, met enkele hoge bruggen, van de binnenstad langs deze gracht. Dit pad leidt je naar het Middenduin. Ga dit gebied in, volg het water, de Brouwerskolk, steek over en loop aan de overzij terug. Daar staan primula’s.
Toen ik ze er voor het eerst aantrof, moest ik onmiddellijk denken aan de beschrijvingen van zo’n honderd jaar terug van de grote natuurpromotors uit die tijd. Ze bezochten het Naaldenveld, een paar kilometer verderop, langs het Heimansbeekje. Daar stonden primula’s! De soort: stengelloze (rijmt op Hengelose) sleutelbloem. Grote lichtgele bloemen op een donkergroen rozet, in een jaargetijde waarin het meeste wat bloeide klein en wit en geurloos was. Die geliefde primula’s, zeldzaam, vonden ook in menig buitenplaats een plekje. Toen wegens bouwwerkzaamheden dat Heimansbeekje opgeofferd werd, redde men kruiwagens met primula’s. Ze kregen een plek in het nabije, prille Thijsse’s Hof. Daar staan ze nog steeds. Het beeld van Thijsse kijkt erop uit.
Er staan ook slanke en gulden sleutelbloemen, onze twee andere soorten. Ook elders in Kennemerland staan spaarzaam sleutelbloemen. In duinzomen komen hier en daar ook primula’s voor. In dit verband nog een tip: volg de kolk vanaf de primula’s westwaarts, zon links. Voor de spoortunnel fladderen rond april, mei oranjetipjes. Loop je helemaal door, bos links, dan kom je uiteindelijk bij een wisentuitzichtpunt. Landgoed Elswout en uitspanning Kraantje-Lek (waterverspilling) liggen op loopafstand van ingang Middenduin.
Koningin Wilhelmina, een uitstekend schilderes, heeft in 1942 primula’s op doek vastgelegd. Juliana kreeg dit werk als verjaardagscadeau. Wilhelmina had trouwens een huisje annex atelier in de duinen van Meijendel. Buiten legde ze landschappen vast.
Primus betekent eerste (‘la’ = verkleinwoordje). Afgeleid hiervan zijn: primair, premier en première. En priemgetal, zoals 2027 en 2029. Primula betekent dus eerstelingetje, maar wij noemen hem sleutelbloem. De bloeiwijze lijkt namelijk met wat fantasie op een sleutelbos. Leiden, mijn geboorteplaats en de stad waar Duinbehoud kantoor houdt, wordt Sleutelstad genoemd. In het Leidse wapen staan daarom twee sleutels (Sleutelsstad). De sleutelbloem verdient in dit blad dus volop aandacht. Prima toch?
Tekst: Peter van den Berg
Dit artikel verscheen in Duin. Wil je meer weten over de ontwikkelingen langs de Nederlandse kust? Word donateur en ontvang Duin voortaan elk kwartaal. Of vraag een proefexemplaar aan.
