Dries Bonte onderzoekt de dynamiek van duinsystemen langs de Belgische kust. Hij vertelt hoe het begon in de Schipgatduinen bij Koksijde.
De Schipgatduinen in Koksijde vormen voor mij meer dan een jeugdherinnering. Ze zijn het beginpunt van een levenslange wetenschappelijke zoektocht. Als kind in Oostduinkerke was ik al vroeg gefascineerd door dit duingebied. Minder bekend dan de botanische reservaten van Ter Yde en de Westhoek, maar voor mij toegankelijker en mysterieuzer. Hier begon ik vogels te kijken, schelpen te verzamelen, en langzaam groeide mijn aandacht voor de duinen zelf, hun vormen, hun bewoners, hun dynamiek. In oude nummers van de Wielewaal las ik over overwinterende blauwe kiekendieven, broedende dwergsternen en strandplevieren. Dat was toen al verleden tijd, jammer genoeg.
De Schipgatduinen liggen aan de zeezijde van een duincomplex van zo’n 240 hectare, samen met de Doornpanne en de Hoge Blekker. Het is een gebied van actieve stuifduinen, waar zand vanuit het strand het duin in wordt gevoerd. De waterwinning heeft het gebied deels beschermd tegen verkaveling, maar ook de waterhuishouding beïnvloed. Dit ecologisch spanningsveld zou ik later wetenschappelijk verkennen.
Als tiener keek ik vanaf de hoge duintoppen uit over de zee, zag ik de vogeltrek passeren en de zee-eenden in hun duizenden in de winter van ’89. Dat was ook het jaar van de aangespoelde potvis, die ik al van ver spotte. Ik was zestien, een leeftijd van verwondering en vrijheid. In de lente en zomer wemelde het van de broedvogels: tapuiten, paapjes, roodborsttapuiten. Ik hielp zelfs bij het ringen van ‘Groenlandse’ tapuiten. Maar mijn aandacht verschoof al snel naar de minder zichtbare fauna: spinnen en insecten van de stuifduinen en mosduinen. Die fascinatie leidde uiteindelijk tot mijn doctoraat over duinspinnen. Sindsdien zijn de duinen mijn onderzoekslandschap gebleven.
Vandaag mag ik als hoogleraar aan de Universiteit Gent het duinonderzoek verder uitbouwen. In tijden van zeespiegelstijging en toenemende druk op onze kustsystemen wordt de rol van duinen als Nature-based Solution steeds belangrijker. Duinen zijn geen statisch decor, maar dynamische systemen die zichzelf kunnen herstellen en versterken. Vegetatie speelt hierin een cruciale rol: ze stabiliseert het zand, bevordert duinvorming en creëert habitat voor een rijke biodiversiteit. Tegelijkertijd beïnvloeden biologische gemeenschappen -van vloedmerkplanten tot arthropoden- de geomorfologische processen die duinen vormgeven.
Binnen het DuneFront-project, dat ik coördineer, onderzoeken we hoe duinen als natuurlijke buffer kunnen functioneren tegen klimaatverandering en zeespiegelstijging. Samen met collega’s en studenten uit Vlaanderen en Nederland bestuderen we hoe ecologische en geomorfologische processen elkaar versterken in het kader van kustverdediging, maatschappelijk urgente vragen dus.
Na meer dan dertig jaar keer ik geregeld terug naar mijn roots. Het landschap is in grote lijnen hetzelfde gebleven, al zijn de details veranderd. Ik herken nog elke vallei, maar het is drukker dan ooit. De ruimte wordt krap, de balans tussen mens en natuur broos. Maar dat is ook een nieuwe uitdaging: hoe verzoenen we recreatie en ecologie, zonder de draagkracht van het duinsysteem te overschrijden?
De Schipgatduinen blijven voor mij een plek van verwondering én wetenschap. Mijn duin.
Tekst: Dries Bonte. Dries is hoogleraar aan de Universiteit Gent
Dit artikel verscheen in kwartaalblad Duin. Wil je meer weten over de Nederlandse kust? Word donateur en ontvang Duin voortaan elk kwartaal. Of vraag een gratis proefexemplaar aan.
