skip to Main Content

Laat het zand verder de duinen in waaien

New Scientist, donderdag 25 oktober 2018

Sinds de jaren negentig ligt onze kustlijn vast, omdat de duinen zijn volgeplant met helmgras. Dat is veilig, maar niet goed voor de natuur, aldus hydroloog Yvonne Smit. Zij pleit daarom voor dansende duinen.

Onze duinen fungeren als een beschermwal tegen de Noordzee. Dat nemen we haast als vanzelfsprekend aan, maar van nature bestaat het voorste deel, aan de zeekant, uit aangewaaid zand met hier en daar wat helmgras. Dat helmgras houdt het zand enigszins vast, waardoor het een dynamisch geheel is. Verderop zijn de duinen ‘vaster’, met meer vegetatie. Sinds het einde van de middeleeuwen hebben we in Nederland het helmgras op grotere schaal geïntroduceerd om onze duinen te fixeren en zo het binnenland te behoeden voor overstromingen. Hierdoor is het meest zeewaartse duin op een dijk gaan lijken. Goed voor de veiligheid, maar er zijn ook nadelen, vindt Yvonne Smit, hydroloog aan de Universiteit Utrecht.

 

Wat is er mis met onze duinen?

‘Als we kijken naar kustverdediging is de huidige situatie goed. Het helmgras fixeert de duinen en als ergens een zandtekort is, spuit Rijkswaterstaat dat bij. Hiermee bestrijden ze erosie van de duinen, maar aangroei van de duinen wordt niet gestimuleerd. Nu blijft het aangewaaide zand voor de duinen liggen, waarna het weer terugwaait of tijdens een storm wordt meegenomen door de zee. Eigenlijk hoort dat zand verder de duinen in te waaien.’

 

En waarom zouden we dat willen?

‘Op dit moment is de bodem in de duinen erg voedselrijk. Dat klinkt positief, maar van nature zijn duinen juist voedselarm. De natuurlijke vegetatie is daarop aangepast. Als er aan de zeekant meer zand aanwaait, worden de duinen daar voedselarmer en kalkrijker. Dan komen de oorspronkelijke plantjes en beestjes die dat prettig vinden terug. Dat zie ik heel duidelijk bij Zuid-Kennemerland, waar drinkwatermaatschappij PWN en mijn onderzoeksgroep de duinen monitoren. Daar heeft PWN stuifsleuven gemaakt om te zien wat dat met het landschap doet.’

 

Stuifsleuven? Wat zijn dat?

‘Ze hebben een deel van de voorste duinen weggehaald, door het helmgras te verwijderen en een deel van het duin af te graven. Zo ontstaat een opening waardoor zand naar binnen kan waaien. Zo’n stuifsleuf heeft een V-vorm en is ongeveer honderd meter breed. Na verloop van tijd wordt het meer een U-vorm, maar de diepte en de breedte blijven gelijk. Naar het binnenland toe is daar bos, maar steeds meer naar de duinen toe verdwijnt dat bos. Daar worden het struikjes en op een gegeven moment meer gras. Ook vind je er de ‘natte duinvallei’, waar het zoete grondwater opkomt. En dan weer veel meer naar de duinen toe, waar ze die stuifsleuven hebben aangelegd, daarachter heb je zandvlaktes. Voor de biodiversiteit is dat heel goed.’

‘Als er meer zand aanwaait, komen de oorspronkelijke planten en dieren terug’

En rondom die stuifsleuven blijven de duinen wel stabiel?

‘Eromheen fixeert het helmgras de duinen nog wel. En door de sleuf heen waait het zand. Daarachter komt het zand in grote lobben te liggen. Die zouden zich kunnen omvormen in paraboolduinen, die gaan lopen.’

 

Lopende paraboolduinen? Wat zijn dat?

Paraboolduinen zijn duinen gemaakt door wind en vegetatie. De zandkorrels worden op de kop door de wind vooruit geduwd. Aan de zijkant is het transport minder door vegetatie. En dat, ja, dat zorgt voor een paraboolvorm. Die duin begint onder invloed van de wind landinwaarts op te schuiven. Veel paraboolduinen van nu zijn al in de middeleeuwen ontstaan.’

 

En wat hebben we aan lopende duinen?

‘Nou ja, het ziet er leuk uit in het landschap. Maar het heeft ook nut. Die stuifvlakten zijn dus goed voor verschillende flora en fauna. Daarnaast hoogt het achterland zich op. Dan krijg je een wat bredere duinrij. Wij proberen nu uit te zoeken hoe die dynamiek zich ontwikkelt. Misschien bouwen de nieuwgevormde duinen zelfs meer uit en dat zou op den duur weer beter zijn voor de kustveiligheid. Dus in tegenstelling tot wat je zou denken, is er uiteindelijk waarschijnlijk helemaal geen tegenstelling tussen veiligheid en biodiversiteit.’

 

Hoe reageren andere wetenschappers op uw experiment?

‘Sommigen zijn ervan overtuigd dat als we zo’n stukje duin weghalen, de zee meteen komt binnendringen. Maar zo ver kunnen we het helemaal niet laten komen, want in de wet staat vast dat de kust op kracht moet zijn, waar de kustlijn moet liggen en hoeveel zand er ter bescherming voor nodig is. Het is nu zo veilig, dat het met een paar stuifsleuven nog altijd ruimschoots veilig is, zeker als de achterliggende duinen kilometers breed zijn. Die stuifsleuven liggen ook nog ver boven de zeespiegel. Maar inderdaad, dat zullen we steeds goed moeten blijven uitleggen.’

 

The Scientist.

 

Foto: Ronald van Wijk

Back To Top