Meer Duinnatuur in Hoek van Holland

Duinbehoud en Westlands Natuur hebben op 25 januari een Vaststellingsovereenkomst met de gemeente Rotterdam gesloten. In ruil voor het intrekken van ons beroep tegen de doortrekking van de Hoekse Lijn naar het strand neemt Rotterdam de verplichting op zich om de duinnatuur in Hoek van Holland beter te beschermen en beheren. Door onze deskundigheid op natuurbeheer en natuurwetgeving zijn wij in staat geweest om het beleid in de goede richting te duwen. Hopelijk pakken straks vele Rotterdammers de metro naar Hoek van Holland om van de duinnatuur te genieten!

Voor een uitgebreide toelichting zie (link)

Meer Duinnatuur in Hoek van Holland

Op 25 januari is een Vaststellingsovereenkomst ondertekend tussen B&W van Rotterdam en de stichtingen Duinbehoud en Westlands Natuur. Voor Rotterdam tekende wethouder Pex Langenberg, voor de stichtingen Piet Jonker. Het was het resultaat van een jaar constructief overleg.

De aanleiding is de ombouw van de spoorlijn van Rotterdam naar Hoek van Holland in een metrolijn en de doortrekking van de lijn naar het strand. Het is straks mogelijk om van Capelle aan de IJssel en Rotterdam-Nesselande zonder overstappen naar het strand te gaan. Hopelijk laten velen daardoor de auto staan!

Die doortrekking is nodig omdat door de aangroei van het duingebied in Hoek van Holland in de jaren zeventig, de zogenaamde Van Dixhoorndriehoek, het huidige eindstation Hoek van Holland-Strand, nu op 2 km van het feitelijke strand is gelegen.

Het probleem was dat de gemeente Rotterdam in het verleden zijn taken op het gebied van de ruimtelijke ordening in Hoek van Holland nogal heeft verwaarloosd. Zo zijn er nooit bestemmingsplannen voor dat gebied gemaakt. Er was daarom geen goed tracé beschikbaar voor de doortrekking van de Hoekse Lijn naar het strand. Daarom moet de lijn door het Vineta-duin worden aangelegd. Het Vineta-duin is onderdeel van het Natura2000-gebied Solleveld en Kapittelduinen. Het plan is om daar een (enkelbaans) spoortunnel aan te leggen, waar bovenop weer een duin wordt aangelegd.

Dat gaat natuurlijk niet zomaar. Om te beginnen moet de grond daarvoor worden aangekocht van de eigenaar, het Zuidhollands Landschap. Omdat ZHL statutair geen grond mag verkopen, moet er geruild worden. Daarvoor koopt Rotterdam de voormalige Vafamil-camping in het Vineta-duin aan van het Rijk. Deze camping was geëxclaveerd in het Natura2000-gebied en zal aan ZHL worden overgedragen.

Maar belangrijker nog: je mag helemaal niet graven en bouwen in N2000-gebied als dat significante effecten op de beschermde habitatten en soorten heeft. Daarom is er (door Arcadis) een Passende Beoordeling gemaakt. Die was heel positief: er zouden geen significante effecten zijn.

Daar waren wij het niet mee eens. De lijn gaat precies door dat deel van het duin waar de laatste populatie van de nauwe korfslak leeft. De nauwe korfslak is een op Europees niveau zwaar beschermde soort, en het Beheersplan schrijft dan ook voor dat de soort in stand gehouden moet worden. In de Passende Beoordeling wordt een misleidende rekensom gemaakt om te kunnen stellen dat er geen significant effect zal zijn.

Nu is het in de Nederlandse wetgeving mogelijk om een dergelijk project toch uit te voeren ook als er significante effecten zijn op een beschermde soort. Daarvoor is de ADC-procedure ingevoerd. Er moet gekeken worden naar (A)ternatieven. Zijn die er niet, dan moet aangetoond worden dat er een (D)ringende reden van maatschappelijk belang is om het project toch uit te voeren. Als die reden er is, dan moet (C)ompensatie worden geboden. De positieve formulering van de Passende Beoordeling had tot doel om te voorkomen dat de ADC-procedure toegepast zou gaan worden. Het ontwerpbestemmingsplan voor de doortrekking van de Hoekse Lijn was daarop gebaseerd.

Duinbehoud en Westlands Natuur hebben bij de Raad van State beroep aangetekend tegen dit bestemmingsplan. Onderzoek door de Stab, de door de RvS ingeschakelde deskundige, geeft aan dat wij gelijk hebben: er is wel degelijk een significant effect op het leefgebied van de nauwe korfslak. De kans was dus groot dat de RvS het bestemmingsplan zou afkeuren en de gemeente zou opdragen om de ADC-procedure te volgen.

De projectorganisatie voor de Hoekse Lijn zag dit op zich afkomen en wilde met ons in overleg om langdurig tijdsverlies te voorkomen. Als wij ons beroep zouden intrekken, dan wilden ze ruimhartig compensatie bieden.

Daar hadden wij wel oren naar. In de ADC-procedure was dit project zeker bij de C aangekomen, en meer compensatie is beter dan alleen de hoogstnoodzakelijk compensatie. Wij hebben de volgende afspraken gemaakt en in de overeenkomst vastgelegd. In de eerste plaats zal er deskundig en serieus geprobeerd gaan worden om de populatie nauwe korfslakken te verplaatsen naar een geschikte plek elders in het Vineta-duin, bijvoorbeeld op het Vafamil-terrein. Verder zijn In Hoek van Holland grote delen van het duingebied niet beschermd als Natura2000- of NNN-gebied. NNN staat voor Natuurnetwerk Nederland, de vroegere Ecologische Hoofdstructuur. Rotterdam wilde daar in het verleden graag de handen vrijhouden voor woningbouw of recreatieprojecten. Wij hebben nu afgesproken dat wij samen bij de provincie gaan bepleiten dat Het Groene Strand en het grootste deel van het Voorduin tot NNN gaan behoren. Het Groene Duin is de strook langs de Nieuwe-Waterweg waarin regelmatig zilt water doordringt. Het is de bedoeling om dit gebied aan te kopen van Rijkswaterstaat en in beheer te geven aan het Zuidhollands Landschap. Het Voorduin is een gebied waarin onder andere het Bunkermuseum is gehuisvest maar verder nog een natuurlijk karakter heeft. In de derde plaats is afgesproken dat natuurbeheer in de Hoekse Bosjes en het Roomse Duin, beiden onderdeel van het N2000-gebied en in beheer bij de gemeente, meer gericht zal worden op het natuurlijk karakter van een duinbos. Nu worden die als park beheerd. Er zijn verder wat kleinere afspraken gemaakt, zoals een meer natuurlijke inpassing van de Badweg met ook een faunapassage.

Een maand na de ondertekening is wethouder Pex Langenberg van Rotterdam afgetreden wegens de problemen in het ombouwproject.  De ombouw duurt veel langer dan afgesproken en de kosten worden veel hoger. Dat verandert niets aan de verplichting van het gemeentebestuur van Rotterdam tot naleving van de gemaakte afspraken in Hoek van Holland. De doortrekking gaat door volgens plan.

Duinbehoud en Westlands Natuur zullen er bovenop blijven zitten. Zo heeft Rijkswaterstaat zijn zinnen gezet op de bouw van een windmolen in Het Groene Strand en wil daarom niet meewerken aan de aanwijzing tot NNN. Die windmolen daar is kansloos: Rotterdam en het Havenbedrijf waren er al erg op tegen, en deze locatie hoort ook niet bij de zestien locaties die de provincie Zuid-Holland heeft aangewezen voor windmolens in het Rijnmondgebied. We zullen dus nog wat moeten lobbyen bij het provinciaal bestuur om dit achterhoedegevecht van Rijkswaterstaat te beëindigen en het gebied in beheer bij ZHL te brengen. Wij gaan ervan uit dat in het komende bestemmingsplan Hoek van Holland-Zuid het NNN-karakter van Het Groene Strand zal worden vastgelegd. Verder zijn er ook in Hoek van Holland, net als overal elders langs de kust, meerdere recreatieondernemers actief die graag overal van alles willen bouwen. Dat moet binnen de perken worden gehouden. Hoogwaardige natuur is óók in het belang van de recreatieondernemers. Situaties zoals aan de Belgische Kust moeten worden voorkomen. Daar is veel steun voor, zoals blijkt uit het Kustpact en de oprichting van het Nationale Park Hollandse Duinen.

Deze overeenkomst is goede illustratie van de rol die Duinbehoud kan spelen. Door onze deskundigheid op het gebied van natuurbeheer en natuurwetgeving konden wij het beleid van een grote gemeente als Rotterdam in de goede richting duwen. De duinen zijn ecologisch zeer waardevol en daarmee zeer aantrekkelijk voor natuurgerichte recreanten. Hopelijk stappen er straks vele Rotterdammers n in de metro om van de duinnatuur in Hoek van Holland te genieten!

Piet Jonker
14 maart 2018

Stuifduin: Ronald van Wijk